BİLDİRİLER

BİLDİRİ DETAY

Ayni Deniz KABAKOĞLU, Gaye BİROL, Berrin AKGÜN
KAHVEHANE: BİR HETEROTOPİK MEKAN
 
Kahve tüketiminin dışında bir çok farklı fonksiyona hizmet eden kahvehaneler ilk kuruldukları tarihten başlayarak önemli bir sosyalleşme ve toplanma mekanı olmuşlardır. Zaman içerisinde farklı işlevlere dönüşebilen, kamusal ile özelin birbirine geçtiği bir katman, bir ara mekan özelliğini içerisinde barındıran kahvehaneler, tarih içerisinde üstlendiği rollerin ve mekansallığın heterojenliği nedeniyle bugünkü kafeler ve millet kıraathanelerinin de kökenini oluşturmaktadır. Michel Foucault’un kullandığı, ‘‘heterotopya’’ kavramı, Türk toplumunda kahvehanelerin yerinin anlaşılması açısından önemlidir. Michel Foucault, “Öteki Mekanlara Dair” adlı metninde heterotopyanın farklı ölçek, program ve biçime sahip çok sayıda örneğini vermekte ve karakteristik özelliklerini saymaktadır. Foucault, hapishane, akıl hastanesi, huzur evi, kahvehaneler vb. gibi normlardan sapma gösterenlere mahsus öteki mekanları sapma heterotopyaları olarak adlandırmaktadır.Bu çalışmanın amacı, kahvehaneleri toplumumuzda tarih içinde üstlendikleri farklı kamusal roller ve norm dışı olanı sisteme dahil etme biçimleriyle ‘sapma heterotopyaları’ olarak tartışmaktır. Çalışmada kahvenin keşfi, kahvehanelerin ortaya çıkışı, Osmanlı toplumunda yayılışı, farklı dönemlerdeki toplumsal işlevleri; enformel bir eğitim kurumu rolünü üstlenmesi, iletişim, eğlence, kültür-sanat faaliyetleri merkezi olması, sözlü kültür unsurlarının devam etmesini sağlayan bir mekan özelliği taşıması, boş zamanların değerlendirilme ve iş bulma ya da aylaklık etme mekanı olması gibi özellikleri incelenecek ve Michel Foucault’nun öne sürdüğü heterotopyaların altı karakteristik özelliği, kahvehaneler üzerinde analiz edilecektir. Sonuç bölümünde, kamusal yaşam için hem sisteme uygun hem de sisteme aykırı çalışan farklı bir iletişim alt yapısı ortaya koyan “öteki mekanlar” olarak kahvehaneler, toplumumuzdaki etik ve norm anlayışının meşruluğunun sorgulanması için ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler: kahvehane, Michel Foucault, heterotopya, sapma heterotopyası



 


Keywords: