SUBMISSIONS

SUBMISSION DETAIL

Ferdi ALIK, Gken Alev FTOLU, M.N. Arif KADIRGAN
 


Keywords:



KMYASAL PROSES ENDSTRSNDE BUHAR BULUTU PATLAMA RSKNN SAM-Y LE DEERLENDRLMES
 
zellikle buhar bulutu (BB) oluturma kapasitesine sahip kimyasallarla alan tesisler, tesis ve etrafndaki yaam alanlar iin olduka ykc ve geri dndrlemez sonulara sebebiyet verebilecek patlamalarn nlenmesi iin byk bir aba sarf etmektedir. Kimyasal prosesleri ieren iletmelerde, olas risklerin deerlendirilmesi iin kullanlan mevcut yntemler (Fine Kinney, ETA, FTA, FMEA, HAZOP, LOPA vb.) bireysel risklerin yannda, tesisi ve tesis evresini etkileyebilecek; patlama gibi katastrofik risklerin deerlendirilmesinde yetersiz kalmaktadr. Bu tez almasnda nerilen sonu analizi modelleme yaklam (SAM-y); olayn meydana gelme frekansndan bamsz olarak, olas bir patlama riskinin; tesis ve evresi iin oluturmas muhtemel zarar grebilirlik seviyesini kantitatif yntemle deerlendirilmesine imkn tanyan nemli bir aratr. Geleneksel Kantitatif Kimyasal Risk Deerlendirmesi (KKRD) nin nemli bir paras olan sonu analizi aamas, LPG depolanan ve transfer edilen bir petrokimya iletmesine uyarlanarak, svlatrlm Propan gazndan kaynaklanan olas bir buhar bulutu patlama(BBP) riski; gncel, sistematik ve belirsizliklerin minimum dzeye indirildii proaktif bir bak asyla sunulmutur. Bu bak as kimyasallarn ellelendii orta lekli bir iletmeden byk lekli iletmelere kadar birok endstriyel patlama riskinin deerlendirilmesine imkn tanr. SAM-y metodu genel itibariyle; 1) Potansiyel sznt senaryolarnn tanmlanmas, 2) Tesise zg meteorolojik verilerin tanmlanmas, 3) Senaryo parametrelerinin analizi 4) CBS (Corafi Bilgi Sistemleri) tabanl MARPLOT haritalama yazlm zerinde hassas lokasyonlarn seilmesi, 5) Propan buhar bulutu patlamas (BBP) dan kaynakl zarar grebilirlik seviyesinin probit (olaslk) fonksiyonlar ile tahmini, eklinde be temel basamaktan olumaktadr. SAM-y senaryo belirleme aamasnda toplamda 27 adet senaryo tanmland, fakat; 12 tanesi dk buhar bulutu ktlesi ve ak alan parametrelerine (rzgr hzna bal olarak gazn hava ile hzl seyrelmesi) bal olarak senaryo veri setinden kartlmtr. MARPLOT haritalama yazlm zerinde tesis ii ve evresinde seilen hassas lokasyonlar (A: tesis kontrol odas, B: komu tesis ofis binas, C: barnak, D: en yakn yaamsal alan); belirlenen zarar grebilirlik trne gre (Y1: yapnn kmesi, Y2: majr hasar, Y3: minr hasar, Y4: kafa darbesi kaynakl lm, Y5: tm vcut yer deitirmesi kaynakl lm); ramak kala dispersiyon senaryolar (RKDS-4, RKDS-5), tesis tespit ve izolasyon snfna dayanan senaryolar (TTS-1, TTS-2, TTS-3, TTS-4, TTS-5, TTS-6, TTS-7, TTS-8, TTS-9) ve kaza benzetim senaryolar(KBS-1, KBS-2, KBS-3, KBS-4) kapsamnda analiz edilmitir. SAM-y almasndan elde edilen sonulara gre; zellikle, KBS-4 iin (38.5 ton); hkim rzgr ynnde ve patlama merkezine 777 m lik mesafe ierisinde 55158 Pa(krmz renkli tehdit blgesi; yap kmesi iin eik deer) zerinde arbasn deeri olumaktadr. Patlama merkezine yaklatka, yap kmesi ve kme kaynakl lm olasl 70%ten 100%e kmaktadr. Belirlenen zarar grebilirlik trleri iin; Y1: yapnn kmesi ve Y2: majr hasar tahminlerini 70% zeri veren SAM-y senaryolarnn (RKDS-5, TTS-3, TTS-5, TTS-7, TTS-9, KBS-1, KBS-2, KBS-4) SEVESO kapsamnda, 70%in altndaki hasar olasl ngren senaryolarnda patlamadan korunma (PKD) kapsamnda deerlendirilmesi ngrlmektedir. Ayrca, hedef lokasyonun patlama merkezine olan uzaklndan ziyade Propan gaznn dispersiyon yn ve tutuma noktas gibi parametreler olas hasar ile yakndan ilikilidir. Yaklak 10 ton ve zeri Propan gaz dispersiyonunda 686 m uzaklktaki en yakn yaamsal konut iin minr hasar (camlarn, kiremitlerin paralanmas vb.) olasl 75% zerine kmaktadr. Skk geometrilerde meydana gelebilecek BBP kaynakl zarar grebilirlik seviyesi tesis kontrol odas (A) ve komu tesis ofis binas (B) iin yap kmesi ve majr hasar, barnak ve en yakn yaamsal konut iin minr ve majr hasar olasln attrc ynde etki gstermektedir. "Bu tez almasnda ele alnan Propan buhar bulutu patlama riski deerlendirmesi, Marmara niversitesi Bilimsel Aratrma Projeleri Komisyonu (Proje ID: 1811, Proje Kodu: FEN-C-DRP-110718-0400) tarafndan desteklenmitir. ORCID NO: 0000-0002-6158-2003"

Anahtar Kelimeler: gvenlii, Kimyasal Proses Gvenlii, Kantitatif Risk Analizi, Buhar Bulutu Patlamas, SAM-y, Zarar Grebilirlik Seviyesi